صفحه اصليدرباره ماتماس با مابازگشتوب سرويس

 

تعداد بازديد: 6617                                               
كار شايسته
مقاله منبع
كار شايسته عنوان
سيدعلي فتاحي نويسنده
1389/08/19 تاريخ

انسان ها براي ادامه حيات، كار مي كنند. از دوران شكار تا عصر صنعتي و حال حاضر، كار همواره همراه و همزاد انسان ها بوده است.

خلاصه
سايت آفتاب مرجع

    چاپ   ارسال براي دوستان

  • تاريخچه روابط كار

انسان ها براي ادامه حيات، كار مي كنند. از دوران شكار تا عصر صنعتي و حال حاضر، كار همواره همراه و همزاد انسان ها بوده است. اين تعريفي گسترده از مفهوم كار است، اما آنچه كه در حقوق كار مورد بررسي قرار مي گيرد، اين معناي گسترده از مفهوم كار نيست. زماني، انسان ها براي به دست آوردن غذا، به شكار و جمع آوري محصولات طبيعي مي پرداختند. در اين دوران، گرچه كار وجود داشت اما رابطه كار وجود نداشت. رابطه كار از زماني آغاز شد كه برخي ابناي بشر، برخي ديگر را براي انجام كارهاي موردنظر خود به خدمت گرفته و از حاصل كار آنها بهره جسته اند. نگاهي به تاريخ روابط كار نشان مي دهد كه اين رابطه در اعصار مختلف، با اشكال خشن و زننده اي همچون برده داري نيز مواجه بوده است. «ويل دورانت» آغاز فعاليت كشاورزي را نخستين انقلاب اجتماعي مهم تلقي كرده و بر اين عقيده است كه عبور انسان از دوران شكار به دوران كشاورزي، سرآغاز تمدن بشري به شمار مي آيد. حقوق كار اما مشخصاً در پي انقلاب صنعتي به وجود آمد. در اين دوران بود كه انسان ها عملاً ابزار كار را از دست داده و براي ديگران و با ابزار كار آنها به كار مشغول شدند. كشاورزي كه مالك زمين و ابزار كار خود در مزرعه بود، اينك فرزندان خود را در خدمت صاحبان صنايع مي ديد. روابط كاري سنتي پدر كشاورز و خانواده وي نيز به شكلي از روابط صاحبان كار و كارگران تبديل مي شد.

  • انقلاب صنعتي و روابط كار

تا سال هاي متمادي، توان بدني و نيروي جسمي انسان ها تنها ابزار كار آنان بود. رفته رفته و با تكامل عقل بشري، انسان ها به ساخت ابزار كار روي آورده و براي انجام كارها، از ابزارهاي ساخته خود استفاده مي كردند. از قرن پانزدهم ميلادي به بعد، در اروپا تحولات چشمگيري در ساخت ابزارها و صنايع به وجود آمد. با پيشرفت در ساخت ابزار كار، كارگاه هاي كوچك صنعتي شكل گرفت و در قرن هجدهم كه اختراعات صنعتي به اوج خود رسيد، ماشين بخار اختراع شد و اين سرآغاز انقلاب صنعتي بود. در پي اين تحول بود كه نيروي ماشين، جانشين نيروي انسان شد.

تا قبل از عصر صنعتي، انسان ها به كشاورزي و دامپروري مشغول بودند، اما پس از انقلاب صنعتي، كشاورزان و روستاييان در كارخانه هاي صنعتي مشغول به كار شدند و شكل جديدي از روابط كار بين كارگران و كارفرمايان شكل گرفت.

  • تاريخچه تصويب قوانين كار در كشورهاي صنعتي (انگلستان)

«اوژن بوره» در كتاب «فقر طبقات كارگر در انگلستان و فرانسه» و هنگام بيان شرايط و روابط كار در اوائل عصر صنعتي، نوشته است: كارفرما با كارگرانش ارتباط معنوي ندارد. كارفرما، كارگران را جز توده اي كه با ديگر چيزها، مخارج توليد را تشكيل مي دهند، درنظر نمي گيرد.

شرايط سخت كارگران در ابتداي دوران صنعتي، از ساعات كار بيش از حد (بيش از 13 ساعت)، نبود شرايط بهداشتي و ايمني در محيط كار، كار سخت و طاقت فرساي زنان و كار كودكان (از 5 سالگي) صدمات جبران ناپذيري را در اوائل عصر صنعتي به كارگران وارد كرد و جان آنان را ستاند. تمامي اينها انگيزه اي بود كه براي تعديل اين روابط و شرايط كار، انديشه شود. انقلاب صنعتي در 1740 در انگلستان رخ داد، يعني حدود نيم قرن زودتر از ساير كشورهاي اروپايي. بنابراين، روابط جديد ميان كارگران و كارفرمايان نيز به مراتب سريع تر شكل گرفت و اين در حالي بود كه نظام حقوقي و اقتصادي انگلستان تغييرات مناسب با زمان نداشت و همين امر موجب شد تا جامعه انگلستان به دو طبقه ثروتمند و فقير تقسيم شود.

نظريه اقتصاد آزاد حاكم بر دولت انگلستان، مانع از دخالت دولت در امور اقتصادي مي شد، اما شرايط نامساعد كار بويژه براي زنان و كودكان، موجب وضع قوانين حمايتي از ناحيه دولت انگلستان براي كارگران شد. اين مقررات، در ابتدا براي حمايت از كارگران (بويژه كودكان) و با انگيزه رفع بي عدالتي ها به وجود آمدند. در 1802 دو قانون مهم درباره كار كودكان در انگلستان تصويب شد. يكي در مورد كودكان كم سن كه در مشاغل زيان آور (پاك كردن دودكش كارخانه ها) مشغول بودند و ديگري در مورد فرزندان اشخاص فقير و كودكان بي سرپرستي كه «پارواس ها» از سن 7 سالگي آنها را به صاحبان صنايع اجاره مي دادند. از اواسط قون نوزدهم به بعد، تصويب قوانين كار در كشورهاي فرانسه و ديگر كشورهاي صنعتي اروپا، سرعت بيشتري گرفت و درخصوص ساعات كار زنان و كودكان، تعطيلات، مرخصي، مزد، انعقاد و فسخ قرارداد كار، قوانيني وضع شد. مهمترين ثمره اين تحولات، اجازه تشكيل سنديكاهاي كارگري بود. شايد نزديك به يك قرن طول كشيد تا به موجب قوانين پراكنده اي كه تصويب شد، رفته رفته حقوق كار در كشورهاي صنعتي شكل گرفت.

  • تاريخچه تصويب قوانين كار در ايران

در دوران مشروطه، شغل اكثر مردم ايران كشاورزي و دامداري بود. كارگران نيز در فعاليت هاي سنتي نظير كارگاه هاي قالي بافي، مشغول به كار بودند. نهضت مشروطه كه شالوده تئوري آن را دموكراسي سياسي و پارلماني شكل مي داد، ناگزير بود تا هر تغيير و بهبودي را با رعايت شرايط اقشار مردم، اعمال كند. در نخستين سال هاي نهضت مشروطه، انديشه تشكيل اتحاديه هاي كارگري شكل گرفت و اولين اتحاديه هاي كارگري همچون اتحاديه كارگران چاپخانه هاي تهران شكل گرفت. اين تفكر تا سال ها پس از انقلاب مشروطه نيز ادامه داشت. بين سال هاي 1300 تا 1320 قانوني در مورد روابط كار به تصويب مجلس نرسيد و روابط كارفرمايان و كارگران تابع قانون مدني و عقد اجاره (اجاره اشخاص) بود.

  •  قانون كار 1328

با برخورداري از نظرات مشورتي دفتر بين المللي كار، اولين قانون كار در 1328 تصويب شد. اين قانون، قانوني آزمايشي با دوره يك ساله بود كه در آن، دولت موظف شده بود تا با انقضاي مدت قانون، لايحه جديد قانون كار را ارائه دهد. اين امر تا سال 1337 به طول انجاميد و در نهايت در 1337 قانون كار جديد تهيه و به تصويب رسيد. قانون كار 37 به مدت 32 سال قانون حاكم بر روابط كارگران و كارفرمايان در ايران بود.

تاريخچه تصويب قانون كار در ايران پس از انقلاب اسلامي مفصل و البته پر فراز و نشيب است، تا جايي كه اختلافات موجود بين مجلس شوراي اسلامي و شوراي نگهبان در مورد مواد اين قانون، منجر به تأسيس نهادي براي حل اختلاف شد كه بعدها به مجمع تشخيص مصلحت نظام معروف شد. در نهايت، قانون كار جمهوري اسلامي ايران مشتمل بر 203 ماده در 28 بهمن 1369 در روزنامه رسمي منتشر و از تاريخ 14 اسفند 1369 لازم الاجرا شد.

  • كار شايسته

تاريخ سير تحولات حقوق كار، نشانگر آن است كه بنياد اين رشته و منبع اصلي الهامات آن، حمايت از كارگر در مقابل كارفرماست. البته به نظر مي رسد كه اين حمايت به منظور حفظ تعادل اجتماعي و اقتصادي، امري ضروري است. از اين رو، اساساً قانون كار در زمره قوانين حمايتي است. تحول در زمينه حقوق كار و انديشه هاي آن، هر روز و مطابق با پيشرفت هاي روزافزون علمي، تكنولوژيك و پيچيده تر شدن ارتباطات اجتماعي، در حال تكامل است.

تئوري امكان دستيابي عادلانه تمامي افراد اعم از زن و مرد در شرايط آزاد و با لحاظ كردن امنيت و كرامت انساني، نوپديده اي در عالم حقوق كار به شمار مي آيد كه از آن با نام «كار شايسته» ياد مي شود. حقوق كار كه تا امروز به نقش و وظايف دولت ها در تنظيم روابط و قوانين كار مي پرداخت، مسئوليت ديگري را نيز متوجه دولت ها كرده و آن، فراهم سازي كار مناسب براي افراد جامعه و به تعبيري ديگر، ايجاد اشتغال مولد است.

«كار شايسته» به خواسته هاي افراد در زندگي كاري آنها اطلاق مي شود. خواسته هايي همچون فرصت هاي شغلي، درامد، پيشرفت فردي، عدالت و برابري جنسي (در امكان دستيابي به كار). كار شايسته، بازتاب نگراني دولت ها و كارگراني است كه در تعامل باهم، خصوصيت منحصر به فرد اين مقوله را براي سازمان جهاني كار فراهم مي سازند. كار شايسته 4 هدف استراتژيك ذيل را پيگيري مي كند:

  • اصول و حقوق بنيادين كار
  • برخورداري از فرصت هاي شغلي و درامد
  • حمايت و امنيت اجتماعي
  • گفت وگوهاي اجتماعي و سه جانبه (تشكل هاي كارگري و كارفرمايي)

اين اهداف، تمامي كارگران زن و مرد، افراد حقوق بگير و افرادي را در برمي گيرد كه براي خود كار مي كنند. سازمان بين المللي كار، تلاش مي كند تا روش هاي مبتني بر كار شايسته را به سياست هاي اقتصادي و اجتماعي (دولت ها) تعميم دهد. كار شايسته، محور مركزي تلاش ها براي از بين بردن فقر و وسيله اي براي پيشرفت برابر و پايدار است.»

«براساس تعريف سازمان بين المللي كار، كار شايسته شامل فرصت هايي براي دستيابي به مشاغل با درامد كافي، محيط كار ايمن، حمايت اجتماعي از كارگران و خانواده هاي آنان، ايجاد چشم انداز روشن در افق پيشرفت شخصي (شغلي)، و امكان ايجاد ائتلاف هاي اجتماعي (اتحاديه ها و سنديكاها) است و دولت ها از طريق سياست هاي صنعتي و اقتصادي كار شايسته خلق و به توسعه اين فرصت ها كمك مي كنند.

هفتم اكتبر سال 2008 به نام روز جهاني «كار شايسته» نامگذاري شده است. در اين روز، اتحاديه هاي اصناف، كنفدراسيون هاي كاري و ساير انجمن هاي كارگري بر انجام فعاليت به منظور توسعه مفهوم كار شايسته تعهد كردند. تمامي اينها در پي تلاش ها و مبارزاتي بود كه سازمان هاي بين المللي در زمينه كار براي بسط نظريه كار شايسته از سال 2005 آغاز كردند. تلاشي كه در سال 2007 منجر به پذيرش و به رسميت شناخته شدن اصول و اهداف استراتژيك كار شايسته توسط دولت هاي اروپايي شد تا در جهت ايجاد كار شايسته، حمايت از حقوق كارگران، تجارت منصفانه و برابري جنسيتي در ايجاد و كسب فرصت هاي شغلي و درامد برابر، تلاش مي كنند. در حال حاضر، 81 مركز ملي در 56 كشور جهان در تعميق و گسترش اين مفهوم تلاش مي كنند.

  • كار شايسته در حقوق ايران

ايران يكي از اولين كشورهايي است كه به سازمان بين المللي كار پيوسته است. با طرح موضوع كار شايسته در سازمان بين المللي كار، ايران نيز تلاش براي عينيت بخشيدن به كار شايسته را در قالب برنامه اي ملي، دنبال كرده است. مطابق ماده 101 قانون برنامه چهارم توسعه، دولت مكلف شده است به منظور تأمين عزت نفس، برابري فرصت ها، آزادي و امنيت كار همراه با صيانت لازم برنامه ملي توسعه كار شايسته را بر محور تعاريف، مقاوله نامه ها و توصيه نامه هاي سازمان بين المللي كار، تدوين كرده و وزارت كار و امور اجتماعي نيز سند كار شايسته را تا پايان سال اول برنامه به تصويب مجلس برساند. گرچه مراحل قانوني تدوين اين لايحه در دولت تاكنون به نتيجه اي خاص نرسيده است، اما اين اميد وجود دارد كه اين امر مهم محقق و سياست هاي مالي و اشتغال زايي، بر اين اساس پايه ريزي شود.



حركت به چپ
حركت به راست


بازديد کننده گرامي: با توجه به وظيفه پورتال اشتغال در خصوص اطلاع‌رساني جامع در حوزه‌هاي مختلف مرتبط با اشتغال، مسئولين اين پايگاه اطلاع‌رساني آمادگي دريافت مطالب شما شامل؛ مقالات، گزارش‌ها، کتب،و آدرس ساير پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني مرتبط جهت ارزيابي و ارائه آن با حفظ حقوق مالکيت معنوي مربوطه بر روي سايت پورتال اشتغال را دارند. در صورت تمايل اطلاعات خود را ارسال نماييد.


 

 

پايگاه اطلاع‌رساني اشتغال كارجو، كارفرما

صفحه اصلي    تماس با ما     ارسال اطلاعات    درباره ما    پرسش و پاسخ

كليه حقوق مادي و معنوي اين پايگاه متعلق به سازمان تجاری سازی فناوری و اشتغال دانش‌‌آموختگان مي باشد

استفاده از اطلاعات با ذكر منبع بلامانع است